الصادق و علمه . « 1 » علماى اسلام با تمام اختلاف نظرها و تعدد مشربهايشان در فردى غير از امام صادق عليه السّلام و علم او اتفاق نظر ندارند . شهرستانى نويسندهء كتاب مشهور « ملل و نحل » دربارهء شخصيت علمى و اخلاقى آن حضرت مىنويسد : و هو ذو علم غزير فى الدين و ادب كامل فى الحكمة و زهد بالغ فى الدنيا و ورع تامّ عن الشهوات . « 2 » او در امور و مسائل دينى از دانشى بىپايان و در حكمت از ادبى كامل و نسبت به امور دنيا و زرق و برقهاى آن از زهدى نيرومند برخوردار بود و از شهوتهاى نفسانى دورى مىگزيد . ابو حنيفه افزون بر اين كه از امام باقر عليه السّلام بهره‌ها برده « 3 » از امام صادق عليه السّلام نيز حديث نقل مىكند ؛ چنان كه روايات او از امام صادق عليه السّلام در كتاب « الآثار » وى فراوان ديده مىشود . « 4 » او خود دربارهء امام صادق عليه السّلام مىگفت : ما رأيت أفقه من جعفر بن محمد ، و أنّه أعلم الأمّة « 5 » ، من هرگز فقيه‌تر از جعفر بن محمد نديده‌ام ، او مسلّم اعلم امّت اسلامى است . ابن خلكان ، از مورخان مشهور ، دربارهء آن حضرت مىگويد : أحد الأئمّة الاثنى عشر على مذهب الامامية و كان من سادات أهل البيت و لقّب بالصادق لصدق مقالته ، و فضله أشهر من أن يذكر « 6 » ، او يكى از امامان دوازده‌گانهء اماميه و از بزرگان اهل بيت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بود ، به جهت صدق سخنانش به لقب صادق شهرت يافت و فضل او مشهورتر از آن است كه نيازمند توضيح باشد . شيخ مفيد دربارهء آن حضرت مىگويد : و لم ينقل العلماء عن احد من اهل بيته ما نقل عنه . « 7 » علماى اسلام از احدى به اندازهء آن حضرت حديث نقل نكرده‌اند . منصور عباسى كه همواره درگير مبارزه با علويان بود ، مىكوشيد تا شخصيت

--> ( 1 ) . الامام الصادق عليه السّلام ، ص 66 ( 2 ) . الملل و النحل ، ج 1 ، ص 147 ؛ الامام الصادق عليه السّلام ص 39 ( 3 ) . جامع المسانيد ، ج 2 ، ص 349 ( 4 ) . الامام الصادق عليه السّلام ، ص 38 ( 5 ) . جامع المسانيد ، ج 1 ، ص 222 ؛ الامام الصادق عليه السّلام ، ص 224 و الامام ابو حنيفه ، ص 70 ( 6 ) . وفيات الاعيان ، ج 8 ، ص 105 ( 7 ) . كشف الغمه ، ج 2 ، ص 166